Աշխատանք 3․ Քեզ հետաքրքրող թեմայի շուրջ 3-5 րոպե տևողությամբ փոքրիկ տեսանյութ պատրաստի՛ր և հրապարակի՛ր։
Առաջարկվող թեմաներ՝ Իմ նախասիրությունները, Ընթերցանությունն իմ կյանքում կամ Ընթերցում ու առաջարկում եմ ընթերցել, Իմ գրադարանը, Իմ բնակավայրը և այլն։
Կարող ես դու թեմա առաջարկել։
Մաս 1
Բնության բարիքներից բացի մարդիկ այլ կարիքներ էլ ունեն, ասենք՝ կրթության, փոխադրամիջոցների, բժշկության, կենցաղը գեղեցիկ ու հարմար դարձնող տարբեր իրերի: Այս բոլոր իրերի արտադրությունը, վաճառքը և օգտագործումը՝ սպառումը, կոչվում են տնտեսություն:
Տնտեսությունը կազմող մասերն են՝ գյուղատնտեսությունը՝ հողագործությունն ու անասնապահությունը, օգտակար հանածոները, արդյունաբերությունը, շինարարությունը, տրանսպորտը, առևտուրը և իհարկե՝ մարդու աշխատանքը: Այս բոլոր մասերը փոխկապակցված են:
Գյուղատնտեսությունը բաժանվում Է բուսաբուծության և անասնապահության:
Մշակաբույսերի մեծ մասը մարդն օգտագործում են որպես սննդամթերք։ Մյուս մասը կեր է ընտանի կենդանիների համար: Մշակաբույսերի մասն էլ, օրինակ՝ շաքարի ճակնդեղը, բամբակենին, վուշը, հումք է սննդի արդյունաբերության համար: Շաքարի ճակնդեղից ստանում են շաքար, բամբակից և վուշից՝ թել: Բուսաբուծությունը զբաղվում է զանազան մշակաբույսերի աճեցմամբ: Բուսաբուծության մեջ առաջնակարգ նշանակություն ունի ցորենի մշակությունը, որը մարդկության մեծ մասի հացն է: Աշխարհի շատ երկրներում ցորենից հետո մարդիկ իրենց սննդի մեջ ամենից շատ օգտագործում են կարտոֆիլ, դրա համար էլ այն անվանում են «երկրորդ հաց»: Մարդն աճեցնում է նաև բրինձ, գարի, բազուկ, գազար, վարունգ, պոմիդոր, սուրճ, թեյ, մրգեր՝ խաղող, ձմերուկ, բամբակենի և այլն:
Մաս 2
Անասնապահությունը զբաղվում է ընտանի կենդանիների բուծմամբ: Անասնապահական մթերքները մեզ համար ևս արժեքավոր սնունդ են: Օրինակ՝ դու արդեն գիտես, որ մարդու օրգանիզմի համար խիստ կարևոր են միսը և կաթնամթերքը: Բացի այդ, տարբեր ընտանի կեդանիներից մենք ստանում ենք բուրդ, կաշի, փետուր, որոնք էլ հումք են դառնում գործվածքի, հագուստի, կոշիկի, գորգերի համար: Ընտանի կենդանիները նույնպես բազմազան են: Դրանց շարքում կան կաթնասուններ (կով, ոչխար), թռչուններ (հավ, սագ), ձկներ (իշխան, սիգ), միջատներ (մեղու): Ձկներ բուծելու համար մարդը հաճախ ստեղծում է արհեստական լճակներ և ջրամբարներ:
Անասնապահության համար մարդը որպես կեր օգտագործում է բնության բարիքները և իր աճեցրած բույսերը: Հայաստանում ամռանը կովերին, ոչխարներին, այծերին կարելի է հանդիպել հիմնականում լեռնային արոտներում, որտեղ նրանք սնվում են հյութալի խոտաբույսերով: Այստեղ են նաև տեղափոխում մեղուների փեթակները, որովհետև շատ են բազմերանգ ծաղկաբույսերը:
Միաժամանակ մարդը հատուկ գործարաններում արտադրում է համակցված կերեր, որոնք պարունակում են կենդանիներին շատ անհրաժեշտ սննդարար նյութեր:
Այն մարդկանց, ովքեր զբաղվում են միայն գյուղատնտեսական մշակաբույսեր աճեցնելով, անվանում են հողագործներ կամ երկրագործներ, իսկ ովքեր բուծում են միայն կենդանիներ՝ անասնապահներ: Շատ մարդիկ զբաղվում են թե’ մեկով, և թե’ մյուսով: Նրանց էլ սովորաբար անվանում են ագարակատերեր (ֆերմերներ):
Հարցեր և առաջադրանքներ
Մասնակիցներ` 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ դասարանի սովորորողներ
Ուսումնական երրորդ շրջանի ամփոփում (փետրվարից մայիս)
1.Տեղադրիր քո ուսումնական բլոգի բնագիտության բաժնի հղումը։
Բնագիտություն
Անուն Ազգանուն*
Յանա Յայլոյան
ԹԵՍՏ 1
1. Ի՞նչ է հորիզոնը:
ա) Անտառի եզրը
բ) Երկնքի և երկրի թվացյալ միացման գիծը
գ) Բարձր սարի գագաթը
2. Հորիզոնի քանի՞ հիմնական կողմ կա:
ա) 2
բ) 4
գ) 8
3. Ո՞րն է հորիզոնի հիմնական կողմը:
ա) Հարավ-արևելք
բ) Հյուսիս
գ) Հյուսիս-արևմուտք
4. Ո՞ր սարքն է օգնում որոշել հորիզոնի կողմերը ցանկացած եղանակին:
ա) Ջերմաչափ
բ) Կողմնացույց
գ) Ժամացույց
5. Կողմնացույցի կապույտ սլաքը միշտ ցույց է տալիս դեպի՝
ա) Հարավ
բ) Արևելք
գ) Հյուսիս
6. Արեգակը հորիզոնի ո՞ր կողմում է մայր մտնում:
ա) Արևելք
բ) Արևմուտք
գ) Հարավ
7. Ինչպե՞ս կարելի է կողմնորոշվել անտառում՝ ըստ ծառերի:
ա) Մամուռը աճում է ծառի հյուսիսային կողմում
բ) Մամուռը աճում է ծառի հարավային կողմում
գ) Ծառի ճյուղերը ավելի շատ են հյուսիսային կողմում
8. Եթե կանգնեք դեմքով դեպի հարավ, ի՞նչ կլինի ձեր թիկունքում:
ա) Արևելք
բ) Արևմուտք
գ) Հյուսիս
9. ՀՀ պետական դրոշի գույներն են՝
ա) Կարմիր, կապույտ, կանաչ
բ) Կարմիր, կապույտ, ծիրանագույն
գ) Կապույտ, կարմիր, նարնջագույն
10. Ի՞նչ է պատկերված ՀՀ զինանշանի կենտրոնում՝ վահանի վրա:
ա) Արարատ լեռը և Նոյյան տապանը
բ) Արագած լեռը
գ) Սևանա լիճը
11. Ո՞վ է ՀՀ օրհներգի երաժշտության հեղինակը:
ա) Արամ Խաչատրյան
բ) Բարսեղ Կանաչյան
գ) Տիգրան Մանսուրյան
12. Քանի՞ մարզ ունի Հայաստանի Հանրապետությունը:
ա) 10
բ) 11
գ) 12
13. Ո՞րն է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը:
ա) Գյումրի
բ) Վանաձոր
գ) Երևան
14. Ո՞րն է Շիրակի մարզկենտրոնը:
ա) Արմավիր
բ) Գյումրի
գ) Հրազդան
15. Ո՞ր մարզում է գտնվում Սևանա լիճը:
ա) Տավուշ
բ) Գեղարքունիք
գ) Վայոց Ձոր
16. Արշավի գնալիս ի՞նչ տեսակի կոշիկ է խորհուրդ տրվում հագնել:
ա) Հողաթափեր
բ) Բարձրակրունկ կոշիկներ
գ) Ամուր, փակ և հարմարավետ մարզակոշիկներ
17. Ի՞նչ է անհրաժեշտ անել կրակ վառելուց հետո բնության մեջ:
ա) Թողնել, որ ինքն իրեն հանգչի
բ) Լավ հանգցնել ջրով կամ հողով
գ) Ծածկել չոր տերևներով
18. Ո՞րն է արշավականի ամենակարևոր պարագաներից մեկը՝ ջուրը կրելու համար:
ա) Ուսապարկ
բ) Տոպրակ
գ) Ճամպրուկ
19. Եթե արշավի ժամանակ տեսնում եք վայրի կենդանի, ի՞նչ պետք է անել:
ա) Փորձել ձեռք տալ կամ կերակրել
բ) Գոռալ և վազել նրա հետևից
գ) Հանգիստ հեռանալ՝ առանց նրան անհանգստացնելու
20. Ի՞նչ է նշանակում «կողմնորոշվել»:
ա) Արագ վազել
բ) Որոշել սեփական տեղը հորիզոնի կողմերի նկատմամբ
գ) Նկարել տեղանքի քարտեզը
ԹԵՍՏ 2
1. Եթե կողմնացույցի սլաքը շեղվել է մետաղական առարկայի պատճառով, ո՞ր բնական երևույթով է ամենաճիշտը կողմնորոշվել կեսօրին:
ա) Ըստ աստղերի
բ) Ըստ սեփական ստվերի (այն ցույց կտա հյուսիս)
գ) Ըստ ծառերի բնի խորդուբորդության
2. Հորիզոնի ո՞ր կողմն է գտնվում հարավի և արևելքի միջև:
ա) Հարավ-արևմուտք
բ) Հյուսիս-արևելք
գ) Հարավ-արևելք
3. Ինչպե՞ս է կոչվում հորիզոնի կողմերը որոշելու գործընթացը:
ա) Տեղագրություն
բ) Կողմնորոշում
գ) Հետախուզություն
4. Գիշերը պարզ երկնքի տակ ո՞ր աստղն է օգնում որոշել հյուսիսային ուղղությունը:
ա) Արուսյակ (Վեներա)
բ) Բևեռային աստղ
գ) Սիրիուս
5. Որոշիր օրինաչափությունը. Հյուսիսը 0° է, Արևելքը՝ 90°: Քանի՞ աստիճան կլինի Հարավը:
ա) 180°
բ) 270°
գ) 360°
6. ՀՀ զինանշանի վրա պատկերված ո՞ր թագավորական տոհմի խորհրդանիշն է «երկգլխանի արծիվը»:
ա) Բագրատունյաց
բ) Արշակունյաց
գ) Արտաշեսյանների
7. Ի՞նչ է խորհրդանշում ծիրանագույնը ՀՀ դրոշի վրա՝ ըստ պաշտոնական սահմանման:
ա) Հայկական միրգը
բ) Հայ ժողովրդի ստեղծագործ աշխատանքը և հարատևումը
գ) Հայաստանի բնությունը
8. ՀՀ ո՞ր պետական խորհրդանիշն է համարվում «երաժշտական հուշարձան»:
ա) Զինանշանը
բ) Դրոշը
գ) Օրհներգը
9. ՀՀ զինանշանի վրա պատկերված առյուծն ու արծիվը խորհրդանշում են՝
ա) Ուժը և հզորությունը
բ) Ոգու արիությունը և իմաստնությունը
գ) Բնության պահպանությունը
10. Ո՞ր մարզն է սահմանակից թե՛ Վրաստանին, թե՛ Թուրքիային:
ա) Լոռի
բ) Շիրակ
գ) Տավուշ
11. Ո՞ր մարզն է համարվում Հայաստանի «դարպասը» հարավում (Իրանի սահմանին):
ա) Վայոց Ձոր
բ) Սյունիք
գ) Արարատ
12. Ո՞ր մարզում է գտնվում Հայաստանի ամենաբարձր կետը՝ Արագած լեռը:
ա) Արագածոտն
բ) Կոտայք
գ) Շիրակ
13. Ո՞ր մարզկենտրոնն է հայտնի որպես «վարդագույն քաղաքի» հարևան և գտնվում է Հրազդան գետի ափին:
ա) Հրազդան
բ) Արտաշատ
գ) Վաղարշապատ
14. Երևան քաղաքը շրջապատված է հետևյալ մարզերով, բացի՝
ա) Արագածոտն
բ) Կոտայք
գ) Սյունիք
15. Արշավի ժամանակ «Առաջին օգնության տուփում» ո՞ր պարագան է պարտադիր վերքը ախտահանելու համար:
ա) Քաղցրահամ ջուր
բ) Յոդ կամ ջրածնի պերօքսիդ
գ) Արևապաշտպան քսուք
16. Եթե արշավախումբը պետք է շարժվի «շղթայաձև», ո՞ւր պետք է կանգնի ամենափորձառու արշավականը:
ա) Շղթայի մեջտեղում
բ) Ամենավերջում
գ) Ամենասկզբում (առաջնորդող)
17. Ի՞նչ է «ազիմուտը» (լրացուցիչ գիտելիք):
ա) Հեռավորություն մետրերով
բ) Անկյունը հյուսիսի ուղղության և տվյալ առարկայի միջև
գ) Քարտեզի տեսակ
18. Ինչո՞ւ չի կարելի արշավի ժամանակ խմել անծանոթ աղբյուրների կամ գետակների ջուրը:
ա) Ջուրը կարող է շատ սառը լինել
բ) Ջուրը կարող է պարունակել վտանգավոր բակտերիաներ
գ) Ջրի համը կարող է դուր չգալ
19. Ո՞րն է բնության մեջ կրակ վառելու ամենաանվտանգ վայրը:
ա) Խիտ ծառերի տակ
բ) Չոր խոտերի վրա
գ) Բուսականությունից զուրկ, քարքարոտ կամ հատուկ առանձնացված վայրում
20. Ի՞նչ պետք է անել, եթե տեսնում եք, որ ձեր ընկերը արշավի ժամանակ արևահարվել է:
ա) Ստիպել, որ արագ վազի
բ) Տեղափոխել հով տեղ, տալ ջուր և դնել սառը թրջոց
գ) Ծածկել տաք վերմակով
ԹԵՍՏ 3
1. Ի՞նչ է կոչվում երկնքի և երկրի թվացյալ միացման գիծը:
ա) Տեղանք
բ) Հորիզոնի գիծ
գ) Ուղեծիր
2. Ո՞րն է հորիզոնի հիմնական կողմը, որը գտնվում է արևելքի հակադիր ուղղությամբ:
ա) Հյուսիս
բ) Հարավ
գ) Արևմուտք
3. Եթե կանգնեք դեմքով դեպի հյուսիս, ո՞ր կողմում կլինի արևելքը:
ա) Աջ կողմում
բ) Ձախ կողմում
գ) Թիկունքում
4. Ո՞րն է կողմնացույցի հիմնական նշանակությունը:
ա) Որոշել օդի ջերմաստիճանը
բ) Որոշել հորիզոնի կողմերը
գ) Չափել անցած ճանապարհը
5. Բնության մեջ կողմնորոշվելիս ո՞ր ուղղությամբ են սովորաբար ավելի խիտ լինում ծառերի ճյուղերը:
ա) Հյուսիսային
բ) Հարավային
գ) Արևմտյան
6. Ո՞րն է Հայաստանի Հանրապետության պետական դրոշի գույների ճիշտ հերթականությունը:
ա) Կապույտ, կարմիր, ծիրանագույն
բ) Կարմիր, կապույտ, ծիրանագույն
գ) Կարմիր, նարնջագույն, կապույտ
7. Ի՞նչ է պատկերված ՀՀ զինանշանի կենտրոնական վահանի վրա:
ա) Սևանա լիճը
բ) Մասիս և Սիս գագաթները՝ Նոյյան տապանով
գ) Գառնու տաճարը
8. ՀՀ օրհներգի տեքստի հեղինակն է՝
ա) Ալեքսանդր Սպենդիարյանը
բ) Միքայել Նալբանդյանը
գ) Բարսեղ Կանաչյանը
9. Քանի՞ մարզ ունի Հայաստանի Հանրապետությունը (առանց Երևան քաղաքի):
ա) 9
բ) 10
գ) 11
10. Ո՞ր մարզն է հայտնի իր անտառներով և Դիլիջան քաղաքով:
ա) Տավուշ
բ) Արմավիր
գ) Վայոց Ձոր
11. Ո՞րն է Հայաստանի ամենափոքր մարզը (տարածքով):
ա) Կոտայք
բ) Արարատ
գ) Վայոց Ձոր
12. Արշավի գնալիս ո՞րն է ամենահարմար իրը իրերը տեղափոխելու համար:
ա) Ձեռքի պայուսակը
բ) Ուսապարկը
գ) Ճամպրուկը
13. Ի՞նչ է պարտադիր ունենալ արշավային «Առաջին օգնության տուփում»:
ա) Քաղցրավենիք
բ) Վիրակապ, բամբակ և ախտահանիչ նյութեր
գ) Գունավոր մատիտներ
14. Ո՞րն է արշավականի համար ամենաանհրաժեշտ հագուստը:
ա) Տոնական զգեստը
բ) Թեթև, շնչող և եղանակին համապատասխան հագուստը
գ) Ջինսե նեղ տաբատը
15. Ի՞նչը պետք է լինի արշավականի սննդակարգի անբաժան մասը:
ա) Գազավորված ըմպելիքները
բ) Մաքուր խմելու ջուրը
գ) Մեծ քանակությամբ չիպսերը
16. Ո՞րն է համարվում «առողջ սնունդ» արշավի ժամանակ:
ա) Չիրը, ընկուզեղենը և թարմ միրգը
բ) Արագ սնունդը (Fast food)
գ) Շատ յուղոտ տապակած միսը
17. Ինչո՞ւ է կարևոր արշավի ժամանակ վերցնել բարձր էներգիա տվող սնունդ (օր.՝ շոկոլադ կամ ընկույզ):
ա) Որովհետև դրանք գեղեցիկ են
բ) Որպեսզի արագ վերականգնվի ծախսված էներգիան
գ) Որպեսզի կենդանիներին կերակրենք
18. Ինչպե՞ս պետք է վարվել արշավի ընթացքում առաջացած աղբի հետ:
ա) Թաղել հողի տակ
բ) Թողնել ծառի հետևում
գ) Հավաքել տոպրակի մեջ և հետ տանել քաղաք՝ աղբամանը նետելու
19. Ի՞նչ է անհրաժեշտ անել բնության մեջ կրակ վառելուց առաջ:
ա) Վառել այն ծառերի տակ
բ) Տարածքը մաքրել չոր խոտերից և շրջապատել քարերով
գ) Վառել հենց խոտերի վրա
20. Ի՞նչ է «ազիմուտը»:
ա) Արշավի երթուղու երկարությունը
բ) Անկյունը հյուսիսի և տվյալ առարկայի ուղղության միջև
գ) Լեռան բարձրությունը
ԹԵՍՏ 4
1․Ո՞րն է Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ լիճը։
ա) Պարզ լիճ
բ) Գոշի լիճ
գ) Սևանա լիճ
դ) Արփա լիճ
2․ Ի՞նչ է կոչվում հայերեն ձեռագիր մատյանների խոշորագույն պահոցը։
Հայերենի ձեռագրերի խոշորագույն պահոցը մատենադարան է։
3․Ո՞ր երկրում է առաջինն աշխարհում քրիստոնեությունն ընդունվել որպես պետական կրոն։
ա) Հին Հռոմ
բ) Հայաստան
գ) Հունաստան
դ) Ռուսաստան
4․ Հայաստանի Հանրապետության ո՞ր մարզում է գտնվում Սևանա լիճը։
ա) Սյունիքի մարզ
բ) Տավուշի մարզ
գ) Արագածոտնի մարզ
դ) Գեղարքունիքի մարզ
5․Ո՞րն է Հայոց աշխարհի մայր գետը։
ա) Որոտան
բ) Ախուրյան
գ) Հրազդան
դ) Արաքս
6. Ո՞վ է Հայաստանի Հանրապետության օրհներգի բառերի հեղինակը:
ա) Ավետիք Իսահակյան
բ) Միքայել Նալբանդյան
գ) Եղիշե Չարենց
դ) Պարույր Սևակ
7․Հին աշխարհի ո՞ր եկրում է կառուցվել Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը՝ Քեոփսի բուրգը։
ա) Հին Հռոմ
բ) Եգիպտոս
գ) Հունաստան
դ) Չինաստան
8․ Ընտրիր այն շարքը, որում գրված են միայն մարզերի անուններ։
ա) Վայոց Ձոր, Արարատ, Արագածոտն, Մեղրի, Սյունիք
բ) Կոտայք, Շիրակ, Աշտարակ, Տավուշ, Գեղարքունիք
գ) Արարատ, Գյումրի, Արմավիր, Լոռի, Սյունիք
դ) Գեղարքունիք, Կոտայք, Արարատ Արմավիր, Շիրակ
9. Ի՞նչ է հորիզոնը:
ա) Երկրի մակերևույթի տեսանելի մասը բաց տեղանքում
բ) Այն գիծը, որտեղ երկինքը թվում է, թե միանում է երկրին
գ) Կողմնացույցի սլաքի ուղղությունը
10. Լրացրո՛ւ հորիզոնի հիմնական կողմերը.
Հյուսիս, Հարաֆ Արևելք, Արևմուտք :
11. Եթե կանգնեք դեմքով դեպի հյուսիս, ո՞ր կողմում կլինի արևմուտքը:
ա) Աջ կողմում
բ) Ձախ կողմում
գ) Թիկունքում
12. Ի՞նչն է բնության մեջ օգնում կողմնորոշվելուն, եթե չկա կողմնացույց: (Նշի՛ր առնվազն 2 տարբերակ)
Ծառերի ուղությամբ և մամուռներով։
12. Որո՞նք են Հայաստանի Հանրապետության պետական խորհրդանիշները:Նշի՛ր
Դրոշ,զինանշան և որերք։
13․Ի՞նչ գույներ ունի ՀՀ դրոշը (վերևից ներքև):
ա) Կարմիր, կապույտ, ծիրանագույն
բ) Կարմիր, նարնջագույն, կապույտ
գ) Նարնջագույն, կապույտ, կարմիր
14․ Ո՞րոնք են Հասյաստանի Հանրապետության հարևան պետությունները։Նշի՛ր
Վրաստան, Թուրքիա, Իրան, Ադրբեջան։
15. Քանի՞ մարզ ունի Հայաստանի Հանրապետությունը:
ա) 10 մարզ և Երևան քաղաքը
բ) 11 մարզ
գ) 9 մարզ
1․ Նշված նյութերից ո՞րն է օրգանիզմում մասնակցում նյութափոխանակության կարգավորմանը։
2․ Ստեղծիր համապատասխանություն։
Շտապօգնություն ծառայություն — 1-03
Գազի ծառայություն — 1-01
Հրշեջ ծառայություն — 1-04
3․ Սովորական պայմաններում ջուրը ի՞նչ ագրեգատային վիճակներում կարող է հանդես գալ։
պինդ,հեղուկ,գազային։
4․ Ո՞րն է Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ լիճը։
5․Նշվածներից ո՞ր սննդամթերքն ունի ամենացածր կալորիականություն։
6․ Ի՞նչ է Արեգակը՝ որպես երկնային մարմին։
7․ Նշվածներից ո՞ր սննդամթերքն ունի ամենաբարձր կալորիականություն։
8․Ի՞նչ խմբերի են բաժանվում կենդանի օրգանիզմները։
9․ Արդյունաբերության ո՞ր ճյուղն է արտադրում հագուստ և կոշիկ:
10․ Ո՞ր պնդումն է սխալ
11․ Ո՞րը երկնային մարմին չէ։
12․ Որքա՞ն ժամանակում է լույսը Արեգակից հասնում Երկիր։
13․ Ո՞րն է երկրի բնական սննդի աղբյուր։
14․ Ի՞նչ չափման միավորով է արտահայտվում սննդամթերքի էներգետիկ արժեքը։
15․ Մարդու օրգաններից ո՞րն է պատասխանատու արյունը ամբողջ մարմնով մղելու համար։
սիրտ
16․ Ինչպե՞ս է աղտոտումն ազդում Սևանա լճի ձկների բազմացման վրա։
1․ Թվարկի՛ր մեծից փոքր մայրցամաքները և օվկիանոսները:
Ամենամեծ մայրցամաքը Եվրասիան է, որի մեջ մտնում են Եվրոպա և Ասիա աշխարհամասերը:օվկիանոսով, հյուսիսում՝ Սառուցյալ օվկիանոսով, արևմուտքում` Ատլանտյան օվկիանոսով և արևելքում՝ Խաղաղ օվկիանոսով:
2․ Ո՞րն է աշխարհի ամենաերկար գետը և ո՞ր մայրցամաքում է գտնվում:
Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան, և ամենաերկար գետը՝ Նեղոսը։
3․Ո՞րն է ամենատաք մայրցամաքը և ի՞նչ օվկիանոսներ են շրջապատում:
Ամենատաք մայրցամաքը Աֆրիկան է։ Այն շրջապատում են Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսները։
4․Ո՞րն է ցուրտ մայրցամաքը և ի՞նչ օվկիանոսներ են շրջապատում:
Ամենացուրտ մայրցամաքը Անտարկտիդան է։ Այն շրջապատում են Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսները։
5․Ո՞րն է ամենափոքր մայրցամաքը և ի՞նչ օվկիանոսներ են շրջապատում:
Ամենափոքր մայրցամաքը Ավստրալիան է։ Այն շրջապատում են Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսները։
6․Ո՞րն է ամենաբարձր ջրվեժը և ո՞ր մայրացամաքում է գտնվում:
Ամենաբարձր ջրվեժը Անխել ջրվեժն է։ Այն գտնվում է Հարավային Ամերիկայում։
7․Ո՞ր մայրցամաքում, ո՞ր աշխարհամասում ենք մենք ապրում:
Մենք ապրում ենք Եվրասիա մայրցամաքում, Ասիա աշխարհամասում։
Summer holidays are coming soon, and everyone is excited. Before holidays, it is important to make good plans. My family always prepares for summer holidays together. First, we decide where we want to go. Sometimes we choose the seaside, the mountains, or a camping place near nature.
Then we make a list of important things to take with us. We pack clothes, hats, sunglasses, swimsuits, books, and sports equipment. My mother prepares food and drinks for the trip, and my father checks the car before traveling.
I also prepare activities for my holidays. I want to swim, ride a bike, play football, read interesting books, and take many photos. Good preparation helps people have safe, comfortable, and enjoyable holidays.
Preparing for holidays is very important because it saves time and helps us avoid problems during the trip.
| English Word | Armenian Meaning |
|---|---|
| prepare | պատրաստվել |
| holidays | արձակուրդներ |
| plan | պլանավորել |
| pack | ճամպրուկ հավաքել |
| suitcase | ճամպրուկ |
| trip | ուղևորություն |
| camping | ճամբարային հանգիստ |
| seaside | ծովափ |
| sunglasses | արևային ակնոց |
| swimsuit | լողազգեստ |
| equipment | սարքավորումներ |
| comfortable | հարմարավետ |
| safe | անվտանգ |
| enjoyable | հաճելի |
| activity | զբաղմունք |
| travel | ճանապարհորդել |
| nature | բնություն |
| bicycle | հեծանիվ |
| sports equipment | սպորտային պարագաներ |
| avoid problems | խուսափել խնդիրներից |
Use these questions:
Դաշտադեմի բերդ-Քաղենիի ամրոց
Քաղենիի ամրոցը գտնվում է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառում: Հանդիպում է նաև Դաշտադեմի ամրոց, Քաղենիի ամրոց, Քաղենիի բերդ, Թալինի բերդ, Ներքին Թալինի բերդ, Փոքր Թալինի բերդ տարբերակներով:
Քաղենիի ամրոցի խոշոր համալիրը գտնվում է Դաշտադեմ գյուղի հարավային եզրին։ Միջնադարյան դղյակը, ի տարբերություն հայկական լեռնաշխարհի մնացած ամրաշինական համակարգերի, զուրկ է եղել բնական պաշտպանությունից և ապավինել է իրեն շրջափակող հզոր պարիսպներին։
Ամրոցի-համալիրի տարածքում կան երկու եկեղեցիներ` 7-րդ դարի եկեղեցին և Սուրբ Սարգիս (10-րդ դար) սրբատաշ կարմիր տուֆից թաղածածկ եկեղեցին: Համալիրի կազմի մեջ են մտնում նաև ջրամբարները, Խանի պալատը (19-րդ դար), միջնաբերդը, միջնաբերդը շրջապատող առաջին (12-րդ դար) և երկրորդ պարսպապատերը (19-րդ դար):
Գլխավոր մուտքը հյուսիսային կիսաշրջանաձև բուրգից է: Ամրոցն ունի ստորերկրյա գաղտնուղի, որն սկիզբ է առնում պարսպի հարավ-արևմտյան պատի կենտրոնից և հասնում արևմտյան կողմի ձորակը:
Ամրոցի կառուցման ժամանակը և կառուցողները ստույգ հայտնի չեն: Հավանական է, որ նրա սկզբնական մասը կառուցված լինի 5-7-րդ դարերում։
Սելջուկների կողմից 1064թ. Անի քաղաքը գրավելուց հետո, ամրոցը նույնպես անցնում է նրանց տիրապետության տակ: Սելջուկներից հետագայում այն անցնում է Շադադյան տոհմի սուլթանին, որը 1174թ. նորոգում և վերակառուցում է ամրոցը: Այդ մասին է վկայում հարավային բուրգի վրա թողնված արաբերեն արձանագրությունը:
Ամրոցը հետագայում ազատագրվում է Զաքարյան իշխանների կողմից:
Առաջին վերականգնողական աշխատանքները կատարվել են 1961 թվականին՝ վերաշարվել և ամրացվել է ամրոցապարսպի փլուզված հատվածը:
2005-2007թթ. մասնակիորեն վերականգնվել են միջնաբերդը և արտաքին պարսպապատերը, 2006 թվականին եկեղեցին հիմնովին վերականգնվել է: 2011-2012, 2015 թթ. իրականացվել են պեղումներ և մաքրման աշխատանքներ:
Կարմրավոր եկեղեցի
Կարմրավորը, կամ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, 7-րդ դարի փոքր խաչաձև կենտրոնագմբեթ եկեղեցի է Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքում։ Եկեղեցին կառուցվել է Գրիգոր և Մանաս քահանաների կողմից: Այն Հայաստանի միակ հնագույն եկեղեցին է, որի կղմինդրե տանիքը պահպանվել է մինչև մեր օրերը:
Եկեղեցու արտաքին պատերին հայտնաբերված արձանագրություններում հիշատակվում են գյուղի այն բնակիչները, ովքեր օգնել են կառուցել եկեղեցին: Կարմրավորի համեստ չափը և ձևավորման պարզությունը ենթադրում են, որ այն նախկինում եղել է իշխանական տոհմի դամբարան: Այն եղել է նաև կուսանաց վանք, որը գործել է մինչև 1813 թ.:
Ըստ ավանդության, շատ վաղուց երեք քույրեր սիրահարվել են մի երիտասարդի, և երկու ավագ քույրերը որոշել են զոհաբերել իրենց, որպեսզի կրտսեր քույրը երջանիկ լինի իր սիրելիի հետ: Նրանք հագել են կարմիր և ծիրանագույն զգեստներ և նետվել Աշտարակի ձորը: Այս լուրն իմանալով՝ կրտսեր քույրը նույնպես նետվել է ձորը՝ սպիտակ զգեստներ հագնելով։ Երիտասարդ տղան դարձել է ճգնավոր, իսկ որոշ ժամանակ անց կիրճի եզրին հայտնվել են Կարմրավոր, Ծիրանավոր և Սպիտակավոր եկեղեցիները։
Ըստ մեկ այլ վարկածի, եկեղեցիների անունները կապված են այս եկեղեցիներից յուրաքանչյուրի որմնանկարներում սուրբ Աստվածածնի գլխանոցի գույնի հետ: Կարմրավորում է պահվում «Շուխոնց» կոչվող ձեռագիր ավետարանը, որը 1873 թ. նվիրաբերվել է եկեղեցուն՝ աշտարակցի Շուխյանց ընտանիքի կողմից։ Կարմրավոր եկեղեցու մոտ է գտնվում հայ բանաստեղծ Գևորգ Էմինի գերեզմանը:
Մարզկենտրոնը` Աշտարակ
Մարզի կազմավորման թիվը՝ 1995թ.ի ապրիլի 12
Տարածաշրջանները` Աշտարակի շրջան, Ապարանի շրջան, Արագածի շրջան, Թալինի շրջան
Քաղաքային համայնքների թիվը` 3 համայնք
Գյուղական համայնքների թիվը` 112 համայնք
Գյուղական բնակավայրերի թիվը` 118 բնակավայր
Ընդհանուր տարածքը` 2,753 կմ²
Բնակչությունը (ըստ 01.01.2002թ. տվյալների)` 168,100
Մարզի ընդհանուր նկարագիրը
Արագածոտնի մարզը իր անունը ժառանգել է պատմական Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի անունից: Մարզի աշխարհագրական դիրքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ գտնվում է մայրաքաղաք Երևանի և ՀՀ ամենաբարձր լեռնագագաթի` Արագածի միջև: Կիսաօղակաձև գոտևորելով Արագած լեռնազանգվածը, մարզի տարածքը արևմուտքում ձգվում է մինչև Թուրքիայի հետ պետական սահմանը:
Բնական պայմանները և հարստությունները
Արագածոտնը Հայաստանի այն մարզերից է, որտեղ հանդիպում են բոլոր վերընթաց լանդշաֆտային գոտիները: Շատ են լավային ծածկույթների տակից բխող սառնորակ աղբյուրները, որոնցից սնվում են գետակները: Մարզի հիմնական ջրային զարկերակը Քասաղ գետն է` Գեղարոտ և Ամբերդ գլխավոր վտակներով: Քասաղի վրա կառուցվել է Ապարանի ջրամբարը: Հայտնի է Մաստարայի սելավային գետակը, որը հաճախ մեծ վնաս է հասցնում ցանքատարածություններին:
Մակերևույթի բարձրությունների մեծ տատանումների շնորհիվ կլիման բազմազան է: Եթե ցածրադիր հատվածում ամառը տևում է 5 ամիս (մայիս — սեպտեմբեր), ապա Արագածի մերձգագաթային հատվածում տարվա մեծ մասը ձմեռ է. այնտեղ նույնիսկ ամռան ամիսներին կարելի է հանդիպել ձնաբծերի:
Արագածի մերձգագաթային սարավանդի վրա գտնվում է Քարի լիճը: Բարձրալեռնային մասերում, լեռնամարգագետնային հողերի վրա տարածվում են մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններ, որոնք հաճախ ընդմիջվում են քարակարկառներով ու լերկ ժայռերով: Որոշ վայրերում հանդիպում են կաղնու ոչ ընդարձակ անտառակներ:
Արագածոտնի մարզի քաղաքները
Մարզի ամենամեծ քաղաքը մարզկենտրոն է` Աշտարակը: Աշտարակը Հայաստանի գեղատեսիլ բնական վայրերից է: Տարածվում է Արագած լեռան հարավային ստորոտներին, Քասաղ գետի կանիոնի երկու ափերին, ծովի մակարդակից ավելի քան 1100մ բարձրության վրա:
Քաղաքն ունի բարենպաստ աշխարհագրական դիրք. գտնվում է Երևանից ընդամենը 20կմ հեռավորության վրա, Երևան-Գյումրի և Երևան-Սպիտակ-Վանաձոր ավտոխճուղիների խաչմերուկում: Քաղաքի սահմաններում այդ խճուղիները Քասաղ գետը հատում են 3 կամուրջներով: Դրանցից հնագույնը կառուցվել է 17-րդ դարում, մյուս երկուսը` մեր օրերում:
Աշտարակը 1960-ական թվականներից սկսած զարգացել է որպես Երևանի արբանյակ քաղաք: Մարզային կենտրոն դառնալուց հետո (1995թ.) կատարում է նաև մարզի ընդարձակ տարածքի վարչաքաղաքական, տնտեսական, գիտական ու կրթամշակութային կազմակերպիչ կենտրոնի գործառություն: Քաղաքում մարզային ղեկավար մարմիններից բացի գործում են հայտնի գիտական հաստատություններ, ժամանակակից արդյունաբերական ձեռնարկություններ, կրթական, մշակութային ու առողջապահական հիմնարկներ:
Արագածոտնի մարզում Աշտարակից բացի կա ևս 2 քաղաղաք` Թալինը և Ապարանը:
Արագածոտնի մարզում է գտնվում Բյուրականի նշանավոր աստղադիտարանը, որը հիմնադրել և տասնամյակներ անընդմեջ ղեկավարել է աշխարհահռչակ գիտնական Վիկտոր Համբարձումյանը:
